Trước hết cần khẳng định, Trung Quốc hoàn toàn có năng lực sản xuất xe chữa cháy. Năm 2024, sản lượng xe chữa cháy của nước này đạt khoảng 8.600 chiếc và vẫn đang duy trì đà tăng trưởng. Các dòng xe phổ thông như xe bồn nước, xe chữa cháy bọt hay xe cứu nạn cứu hộ do doanh nghiệp nội địa chiếm lĩnh, không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu sang nhiều khu vực như châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh.
Trong thực tế vận hành tại các trạm cứu hỏa Trung Quốc, phần lớn phương tiện xuất hiện trong các ca chữa cháy hàng ngày đều là sản phẩm nội địa. Phân khúc này có sản lượng lớn, công nghệ tương đối ổn định và dễ tiêu chuẩn hóa. Vậy tại sao cũng trong năm này, Trung Quốc vẫn phải chi tiền khủng để nhập khẩu xe cứu hỏa?
Vấn đề nằm ở một nhóm rất nhỏ nhưng có giá trị cao: các dòng xe như xe cứu hỏa trên không, xe thang chữa cháy, xe cứu hộ sân bay. Đây là những thiết bị nằm ở “đỉnh tháp” công nghệ của ngành.
Theo số liệu năm 2024 của WITS, Trung Quốc nhập khẩu 46 chiếc xe cứu hỏa từ các quốc gia như Phần Lan, Áo, Hoa Kỳ, Đức, Pháp với tổng giá trị lên tới 47,6 triệu USD (hơn 1.252 tỷ đồng). Số lượng nhập khẩu không nhiều, nhưng chi phí lại tương đương hàng nghìn xe phổ thông. Điều này phản ánh rõ đặc thù của phân khúc sản phẩm cao cấp.
Công nghệ không đơn giản như tưởng tượng
Không ít người cho rằng xe chữa cháy chỉ là “một chiếc xe lớn gắn máy bơm nước”. Tuy nhiên, thực tế phức tạp hơn rất nhiều. Lấy ví dụ xe thang nâng – thiết bị phải đưa một sàn công tác lên độ cao hàng chục tầng, nơi lính cứu hỏa và người bị nạn đứng trực tiếp, đồng thời chịu lực phản hồi từ dòng nước áp lực cao và tác động của gió ở độ cao lớn.
Để làm được điều đó, xe phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu kỹ thuật khắt khe: vật liệu cần vươn vừa nhẹ vừa bền, hệ thống thủy lực phải điều khiển chính xác tuyệt đối, và khung gầm phải đảm bảo độ ổn định cao trong mọi điều kiện. Khi chiều cao tăng lên, diện tích chân chống cũng phải mở rộng, trong khi thực tế đô thị lại chật hẹp, đặc biệt tại các khu trung tâm.
Đây là những bài toán không thể giải quyết trong thời gian ngắn, mà đòi hỏi tích lũy công nghệ qua nhiều năm và hàng loạt lần thử nghiệm, cải tiến.
Một trong những điểm nghẽn quan trọng nhất là khung gầm chuyên dụng. Khác với xe tải thông thường, khung gầm xe chữa cháy phải có khả năng chống ăn mòn, chịu va đập và duy trì độ ổn định cao khi vận hành trong điều kiện khắc nghiệt.
Trong thời gian dài, Trung Quốc gần như phụ thuộc hoàn toàn vào khung gầm nhập khẩu cho các dòng xe cao cấp. Tuy nhiên, tình hình đang dần thay đổi khi tỷ lệ nội địa hóa đã đạt gần 50%. Dù chưa hoàn toàn tự chủ, nhưng xu hướng giảm phụ thuộc là rất rõ ràng.
Thị trường nhỏ, bài toán kinh tế khó
Một yếu tố khác mang tính quyết định nhưng thường bị bỏ qua là quy mô thị trường. Các dòng xe chữa cháy cao cấp có sản lượng tiêu thụ rất thấp – nhiều loại chỉ bán vài chục chiếc mỗi năm. Trong khi đó, chi phí đầu tư dây chuyền sản xuất và nghiên cứu phát triển lại rất lớn.
Điều này khiến các doanh nghiệp Trung Quốc phải cân nhắc kỹ lưỡng. Bỏ ra hàng trăm triệu NDT để đầu tư nhưng doanh thu không đủ bù đắp là rủi ro khó chấp nhận. Ngay cả các thương hiệu châu Âu nổi tiếng cũng phải dựa vào thị trường toàn cầu và lịch sử phát triển hàng trăm năm mới duy trì được vị thế.
Dù còn nhiều thách thức, những năm gần đây đã ghi nhận bước tiến đáng kể của các doanh nghiệp Trung Quốc. Tại Triển lãm Quốc tế Phòng cháy chữa cháy Trung Quốc năm 2025, một mẫu xe chữa cháy của Sany đạt độ cao phun gần 160m, lập kỷ lục thế giới.
Con số này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Trung Quốc có hơn 5.000 tòa nhà cao trên 100m, trong khi thiết bị truyền thống chỉ xử lý hiệu quả đến khoảng 120m. Một số doanh nghiệp khác cũng đã phát triển thành công xe thang nâng 90m, đủ khả năng phục vụ các tòa nhà khoảng 30 tầng.
“Đổi đường đua” với công nghệ mới
Song song với việc nâng cấp xe chữa cháy truyền thống, một hướng đi mới đang được Trung Quốc đẩy mạnh: sử dụng máy bay không người lái trong chữa cháy. Đây được xem là giải pháp có thể vượt qua giới hạn vật lý của xe thang.
Các hệ thống UAV chữa cháy hiện đã đạt khả năng hoạt động ở độ cao khoảng 150m, có thể phun chất chữa cháy liên tục trong thời gian dài. Sự kết hợp giữa lực lượng mặt đất và trên không mở ra mô hình cứu hộ hiệu quả hơn, đặc biệt trong bối cảnh đô thị ngày càng phát triển theo chiều cao.
Dù đạt nhiều tiến bộ, khoảng cách giữa sản phẩm nội địa Trung Quốc và nhập khẩu vẫn tồn tại, đặc biệt về độ tin cậy, khả năng sản xuất hàng loạt và giá trị thương hiệu. Giá xuất khẩu xe chữa cháy của Trung Quốc hiện chỉ bằng một phần nhỏ so với giá nhập khẩu các dòng cao cấp.
Tuy nhiên, với tốc độ phát triển hiện tại, ngành công nghiệp của nước này đang từng bước thu hẹp khoảng cách. Nhập khẩu có thể giải quyết nhu cầu trước mắt, nhưng về dài hạn, tự chủ công nghệ mới là hướng đi bền vững. Và thực tế cho thấy, Trung Quốc không còn đứng trước câu hỏi “có làm được hay không”, mà đang bước vào giai đoạn tìm lời giải cho bài toán “làm thế nào để làm tốt hơn”.
(Theo Sohu)
