Trong những năm gần đây, đái tháo đường thai kỳ đang trở thành một vấn đề sức khỏe ngày càng phổ biến tại Việt Nam. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người mẹ trong suốt thai kỳ mà còn có thể để lại những hệ quả lâu dài đối với cả mẹ và trẻ sau sinh nếu không được kiểm soát tốt.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc chăm sóc và quản lý đái tháo đường thai kỳ vẫn còn nhiều khoảng trống. Bên cạnh việc chẩn đoán và theo dõi tại bệnh viện, thai phụ thường phải tự duy trì chế độ ăn uống, theo dõi đường huyết và thay đổi lối sống trong môi trường sinh hoạt hằng ngày – điều không phải lúc nào cũng dễ thực hiện.
Dự án được triển khai ở các cơ sở y tế chăm sóc thai kỳ.
Trong bối cảnh đó, dự án VALID-II ra đời như một nỗ lực nhằm lấp đầy những khoảng trống trong hệ thống chăm sóc hiện nay. Dự án được tài trợ bởi Cơ quan phát triển quốc tế Danida thuộc Bộ Ngoại giao Đan Mạch. Đây là dự án hợp tác quốc tế giữa Trường Đại học Y Dược Thái Bình, Đại học Copenhagen và Đại học Nam Đan Mạch, với mục tiêu nâng cao năng lực nhận thức và thực hành tự chăm sóc thông qua hỗ trợ đồng hành của gia đình và cộng đồng nhằm trao quyền cho các thai phụ trong quản lý bệnh.
Tại địa phương, dự án được triển khai với sự phối hợp của Sở Y tế tỉnh Hưng Yên, Bệnh viện Phụ sản Thái Bình và Phòng khám Kim Ngân. Ngoài ra, VALID-II còn gắn kết với dự án “Hợp tác Ngành Chiến lược (SSC) Đan Mạch – Việt Nam”, nhằm tăng cường năng lực cho hệ thống y tế cơ sở trong quản lý các bệnh không lây nhiễm.
Trọng tâm của dự án là trao quyền cho phụ nữ thông qua giáo dục sức khỏe, hỗ trợ cộng đồng và ứng dụng công nghệ số. Trong đó, mô hình can thiệp “Mang thai khỏe mạnh” được xem là giải pháp chủ đạo.
Ban quản lý dự án báo cáo với đoàn chuyên gia của Bộ Ngoại giao Đan Mạch về kết quả của dự án VALID tại trường Đại học Y Dược Thái Bình.
Xây dựng mạng lưới hỗ trợ cho thai phụ
Thông thường, khi được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ, thai phụ sẽ nhận được các khuyến cáo về chế độ dinh dưỡng, kiểm soát cân nặng, theo dõi đường huyết và trong một số trường hợp cần sử dụng thuốc.
Tuy nhiên, việc chuyển các khuyến cáo này thành thói quen hằng ngày lại không đơn giản. Thai phụ phải đối mặt với nhiều thay đổi về thể chất, tâm lý cũng như hoàn cảnh sống, khiến việc duy trì lối sống lành mạnh trong thời gian dài trở nên khó khăn.
Chính từ khoảng cách giữa khuyến cáo y khoa và thực hành trong đời sống, dự án VALID-II được triển khai nhằm tìm kiếm một mô hình hỗ trợ hiệu quả hơn. Thay vì chỉ dựa vào những lần thăm khám định kỳ, dự án hướng tới việc giúp phụ nữ mang thai thay đổi lối sống một cách bền vững thông qua sự đồng hành liên tục của cộng đồng và các nền tảng công nghệ.
Khác với cách tiếp cận truyền thống chủ yếu dựa vào các buổi khám và tư vấn tại bệnh viện, VALID-II xây dựng một mô hình hỗ trợ liên tục cho người bệnh.
Các thai phụ tham gia dự án không chỉ nhận tư vấn từ nhân viên y tế mà còn được kết nối với nhau trong các nhóm hỗ trợ trực tuyến. Tại đây, họ có thể chia sẻ kinh nghiệm, đặt câu hỏi và nhận sự hỗ trợ định kỳ từ các chuyên gia.
Bên cạnh đó, các buổi sinh hoạt nhóm được tổ chức hai tuần một lần, kéo dài từ thời điểm chẩn đoán cho đến sau khi sinh con. Đây được xem là không gian để thai phụ trao đổi, học hỏi và củng cố động lực thay đổi lối sống.
Điểm đáng chú ý của mô hình này là chương trình được xây dựng ngay từ đầu với sự tham gia của chính thai phụ và gia đình. Thay vì thiết kế can thiệp theo hướng một chiều, dự án đã lắng nghe trải nghiệm thực tế, nhu cầu và những khó khăn trong đời sống hằng ngày của người bệnh.
Nhờ đó, người tham gia không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà còn trở thành một phần của quá trình xây dựng giải pháp.
Theo nhóm nghiên cứu, một trong những thách thức lớn nhất trong quản lý đái tháo đường thai kỳ là duy trì động lực thay đổi lối sống trong thời gian dài.
Khi có sự đồng hành của những người có cùng hoàn cảnh, quá trình này trở nên dễ dàng hơn. Việc chia sẻ trải nghiệm thực tế giúp thai phụ cảm thấy được thấu hiểu và có thêm động lực để duy trì các thói quen lành mạnh.
Dự án cũng theo dõi nhiều mốc quan trọng trong thai kỳ như thời điểm chẩn đoán, giai đoạn cuối thai kỳ và sau sinh. Không chỉ thu thập các chỉ số sức khỏe, nhóm nghiên cứu còn ghi nhận trải nghiệm của người tham gia nhằm hiểu rõ hơn những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thay đổi lối sống.
Cách tiếp cận này giúp đảm bảo rằng các giải pháp đưa ra không chỉ đúng về mặt y học mà còn phù hợp với đời sống thực tế.
Thành viên nhóm nghiên cứu dự án VALID-II báo cáo tại hội thảo triển khai Hướng dẫn quốc gia về sàng lọc, chẩn đoán và quản lý đái tháo đường thai kỳ do Bộ Y tế tổ chức.
Góp phần hoàn thiện hướng dẫn quốc gia của Bộ Y tế
Những kết quả bước đầu của dự án VALID-II đã thu hút sự quan tâm của giới chuyên môn. Nhóm nghiên cứu đã được Bộ Y tế mời tham gia hội thảo triển khai Hướng dẫn quốc gia về sàng lọc, chẩn đoán và quản lý đái tháo đường thai kỳ.
Tại hội thảo, nhóm đã trình bày các kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm triển khai và bài học thực tiễn thu được trong quá trình thực hiện dự án. Các dữ liệu này cung cấp thêm bằng chứng về tính khả thi và hiệu quả của các can thiệp không dùng thuốc trong quản lý đái tháo đường thai kỳ.
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh nguồn lực y tế còn hạn chế, những mô hình đơn giản, chi phí thấp nhưng có khả năng mở rộng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em.
Với cách tiếp cận đặt người bệnh ở trung tâm, VALID-II được xem như một thử nghiệm cho hướng đi mới trong chăm sóc đái tháo đường thai kỳ tại Việt Nam – nơi hệ thống hỗ trợ được xây dựng xung quanh nhu cầu thực tế của thai phụ, thay vì chỉ dừng lại ở các khuyến cáo y khoa.
