Sau khi cúng tất niên xong có bắt buộc phải hóa vàng ngay không là băn khoăn của nhiều gia đình dịp Tết. (Ảnh: Đắc Huy)
Mâm cúng tất niên gồm những gì?
Theo tập quán lâu đời, lễ cúng tất niên thường có hai mâm, một mâm cúng gia tiên trong nhà và một mâm cúng trời đất, âm linh, cô hồn đặt ngoài sân hoặc trước cửa nhà.
Mâm cúng gia tiên được đặt trên bàn thờ tổ tiên – không gian linh thiêng nhất của mỗi gia đình. Đây là nơi con cháu bày tỏ lòng biết ơn đối với ông bà, tổ tiên đã khuất. Các món ăn trong mâm cỗ có thể khác nhau tùy điều kiện kinh tế, vùng miền và phong tục từng nhà, nhưng đều hướng đến sự trang trọng và ấm cúng.
Trên bàn thờ gia tiên trong lễ tất niên cần có đầy đủ các vật phẩm cơ bản:
Hương và đèn: Hương và đèn tượng trưng cho sự kết nối giữa âm và dương. Trong quan niệm truyền thống, hương được ví như hình ảnh các vì sao, còn đèn đại diện cho Mặt trời và Mặt trăng. Thông thường, bàn thờ được bố trí hai cây đèn đặt cân xứng hai bên, tạo sự hài hòa, trang nghiêm. Việc thắp hương, thắp đèn góp phần tạo nên không khí linh thiêng cho nghi lễ cuối năm.Mâm ngũ quả: Bao gồm năm loại quả khác nhau, mỗi loại mang ý nghĩa biểu trưng cho những ước nguyện như tài lộc, sức khỏe, bình an, hạnh phúc. Các loại quả phải là quả ăn được, tươi mới, hình thức đẹp, không dập nát hay sâu hỏng. Cách bày trí mâm ngũ quả có thể khác nhau giữa các vùng miền nhưng đều đảm bảo tính cân đối và trang trọng.Hoa tươi và vàng mã: Hoa tươi được đặt trên bàn thờ để tăng thêm sự trang nghiêm, thể hiện lòng thành kính. Nếu gia đình có chuẩn bị vàng mã thì đặt cùng mâm lễ, tùy quan niệm và phong tục từng nhà.Về món ăn, mâm cỗ tất niên có thể khác nhau theo vùng miền, song nhìn chung thường có những món truyền thống sau:
Gà luộc: Là món gần như không thể thiếu trong mâm cỗ Tết, tượng trưng cho sự no đủ, may mắn và hạnh phúc. Gà thường được luộc nguyên con và bày trang trọng trên đĩa lớn.Bánh chưng hoặc bánh tét: Bánh chưng phổ biến ở miền Bắc, bánh tét quen thuộc ở miền Trung và miền Nam. Cả hai đều gắn liền với Tết cổ truyền, tượng trưng cho sự bền vững, đoàn viên và gắn kết gia đình.Xôi gấc: Với màu đỏ đặc trưng, xôi gấc tượng trưng cho tài lộc và thịnh vượng trong năm mới.Thịt kho tàu hoặc thịt đông: Ở miền Nam, thịt kho tàu (thịt kho trứng) là món quen thuộc dịp Tết. Trong khi đó, miền Bắc thường có món thịt đông – đặc sản của mùa lạnh. Dù khác nhau về cách chế biến, cả hai đều mang ý nghĩa sum vầy, ấm cúng.Ngoài mâm cỗ mặn, một số gia đình còn chuẩn bị thêm mâm cỗ chay để dâng cúng tổ tiên. Các món chay phổ biến gồm miến xào chay, canh rau củ nấu chay, đậu phụ chiên xào nấm và giò chay.
Dù chuẩn bị một hay hai mâm, nguyên tắc chung là lễ vật vừa đủ, phù hợp với số lượng thành viên trong gia đình. Việc làm cỗ quá nhiều dễ dẫn đến dư thừa, lãng phí thực phẩm. Theo quan niệm truyền thống, lễ vật có thể giản dị, nhưng điều cốt lõi vẫn là sự thành tâm của gia chủ.
Gợi ý mâm lễ cúng tất niên Tết Bính Ngọ 2026. (Ảnh: Hương Giang)
Văn khấn tất niên Tết Bính Ngọ 2026
Trong lễ tất niên, bên cạnh mâm cỗ và các lễ vật, văn khấn là phần không thể thiếu. Tùy theo phong tục từng vùng và truyền thống mỗi gia đình, lời khấn có thể dài ngắn khác nhau, song đều hướng đến sự trang trọng, rõ ràng và thành kính.
Dưới đây là văn khấn cúng tất niên được biên soạn theo sách "Văn khấn nôm truyền thống", Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam.
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ, chư vị tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị tôn thần.
Con kính lạy tổ tiên nội ngoại họ [Họ của gia chủ].
Hôm nay là ngày 29 tháng Chạp, năm Ất Tỵ nhằm ngày tất niên.
Tín chủ (chúng) con là: [Họ và tên gia chủ]
Ngụ tại: [Địa chỉ đầy đủ]
Nay nhân ngày cuối năm, tín chủ con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật, cơm canh, trà rượu, bánh trái dâng lên trước án, kính mời:
- Các cụ tổ tiên nội ngoại
- Ông bà, cha mẹ đã khuất
- Chư vị hương linh
Về đây chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Năm cũ sắp qua, năm mới sắp đến. Con cháu trong nhà sum họp, nhờ phúc ấm tổ tiên, được bình an, mạnh khỏe, làm ăn thuận lợi.
Nay xin kính mời các cụ, ông bà về đây hưởng Tết cùng con cháu, phù hộ độ trì cho toàn gia:
- Năm mới bình an, vạn sự như ý
- Già trẻ mạnh khỏe, công việc hanh thông
- Gia đạo hưng long, con cháu thành đạt
Chúng con lễ bạc tâm thành, kính dâng tổ tiên. Cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Lễ cúng tất niên không chỉ là nghi thức khép lại một năm Âm lịch mà còn là dịp để mỗi gia đình gắn kết, cùng nhau nhìn lại chặng đường đã qua. Việc có hóa vàng ngay sau lễ hay không tùy thuộc vào phong tục từng nhà và không phải là yêu cầu bắt buộc. Trong mọi trường hợp, yếu tố quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm, tiết kiệm, an toàn và gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống một cách văn minh, không lãng phí.
Xem thêm bài viết: Tết Bính Ngọ 2026 nên cúng tất niên vào ngày nào?
