Trong nhiều gia đình Việt, việc tận dụng thức ăn thừa từ bữa tối cho bữa sáng hôm sau là thói quen khá phổ biến. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn hạn chế lãng phí thực phẩm. Tuy nhiên, cùng với sự phổ biến của các thông tin về ngộ độc thực phẩm trên mạng xã hội, không ít người bắt đầu lo lắng liệu thức ăn để qua đêm có thực sự an toàn.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng và an toàn thực phẩm, vấn đề không nằm ở việc thực phẩm "để qua đêm" hay không, mà nằm ở cách bảo quản, thời gian lưu trữ và đặc tính của từng loại thực phẩm.
Một số món ăn có thể được bảo quản lạnh và sử dụng lại tương đối an toàn nếu tuân thủ đúng nguyên tắc vệ sinh. Ngược lại, có những nhóm thực phẩm dễ hư hỏng, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển hoặc làm giảm đáng kể chất lượng dinh dưỡng chỉ sau vài giờ.
Vì sao thức ăn thừa dễ trở thành nguy cơ cho sức khỏe?
Sau khi được nấu chín, thực phẩm bắt đầu tiếp xúc với môi trường bên ngoài và có nguy cơ nhiễm vi sinh vật từ không khí, dụng cụ ăn uống hoặc quá trình chế biến.
Theo khuyến cáo của các cơ quan an toàn thực phẩm quốc tế, thức ăn nấu chín không nên để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ. Trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, khoảng thời gian này thậm chí có thể ngắn hơn.
Khi thực phẩm nằm trong khoảng nhiệt độ từ 5 đến 60 độ C, vi khuẩn có thể sinh sôi rất nhanh. Một số loại vi khuẩn như Salmonella, E.coli hay Staphylococcus aureus có thể gây ra các triệu chứng ngộ độc thực phẩm như đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn hoặc sốt.
Đáng chú ý, việc hâm nóng lại có thể tiêu diệt phần lớn vi khuẩn nhưng không phải lúc nào cũng loại bỏ được hoàn toàn các độc tố mà chúng tạo ra trước đó.
1. Rau lá xanh đã nấu chín
Rau xanh là thực phẩm không thể thiếu trong chế độ ăn lành mạnh. Tuy nhiên, các loại rau lá như cải xanh, cải ngọt, rau bina, rau muống hay cải thìa thường không được khuyến khích để quá lâu sau khi chế biến.
Khi bảo quản trong thời gian dài, đặc biệt là ở điều kiện không phù hợp, chất lượng dinh dưỡng của rau sẽ giảm đáng kể. Vitamin C và nhiều hợp chất chống oxy hóa dễ bị phân hủy, khiến món ăn không còn giữ được giá trị ban đầu.
Ngoài ra, rau nấu chín để lâu còn dễ bị biến đổi về màu sắc, mùi vị và tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển. Nếu rau đã để qua đêm, tốt nhất nên bảo quản lạnh ngay sau bữa ăn và sử dụng trong thời gian ngắn nhất có thể.
2. Các món gỏi, nộm và thực phẩm ăn nguội
Những món như gỏi gà, nộm rau củ, salad hay các món trộn thường được nhiều gia đình yêu thích vào mùa hè. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm thực phẩm có nguy cơ mất an toàn cao hơn so với các món được nấu chín kỹ.
Nguyên nhân là nhiều nguyên liệu trong món ăn nguội không trải qua quá trình gia nhiệt ở nhiệt độ cao để tiêu diệt vi khuẩn. Bên cạnh đó, nước sốt, rau sống và các nguyên liệu tươi cũng tạo điều kiện thuận lợi cho vi sinh vật phát triển nếu bảo quản không đúng cách. Với nhóm thực phẩm này, chuyên gia khuyến cáo nên sử dụng ngay sau khi chế biến và hạn chế để qua đêm.
3. Hải sản đã nấu chín
Tôm, cua, cá, mực, ngao hay sò là những thực phẩm giàu dinh dưỡng nhưng cũng rất dễ hư hỏng. Sau khi được nấu chín, protein trong hải sản bắt đầu phân hủy nếu bảo quản không đúng nhiệt độ. Điều này không chỉ làm giảm hương vị mà còn làm tăng nguy cơ phát triển vi khuẩn.
Đặc biệt vào mùa hè, hải sản để ngoài môi trường quá lâu có thể nhanh chóng xuất hiện mùi lạ dù bề ngoài vẫn trông bình thường. Các chuyên gia khuyến nghị nếu còn thừa hải sản sau bữa ăn, cần chia nhỏ thành từng phần, đậy kín và cho vào tủ lạnh càng sớm càng tốt. Khi sử dụng lại, cần hâm nóng kỹ trước khi ăn.
4. Các sản phẩm từ đậu nành
Đậu phụ, tàu hũ non, sữa đậu nành hay các chế phẩm từ đậu nành đều chứa lượng nước khá cao. Đây là môi trường thuận lợi để vi khuẩn phát triển nếu thực phẩm không được bảo quản đúng cách.
Nhiều người có thói quen mua đậu phụ về sử dụng trong nhiều bữa hoặc để qua ngày hôm sau. Tuy nhiên, nếu đậu có dấu hiệu chua, nhớt, đổi màu hoặc xuất hiện mùi lạ thì cần loại bỏ ngay. Đối với đậu phụ đã chế biến thành món ăn, thời gian bảo quản cũng không nên kéo dài quá lâu.
Từng chia sẻ trên báo Sức khỏe & Đời sống, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết thức ăn thừa không phải là nguyên nhân trực tiếp gây hại sức khỏe nếu được bảo quản đúng cách.
Theo chuyên gia, điều quan trọng nhất là hạn chế thời gian thực phẩm ở nhiệt độ phòng, bảo quản lạnh càng sớm càng tốt và chỉ sử dụng trong thời gian ngắn. Ông cũng nhấn mạnh rằng việc hâm nóng nhiều lần không được khuyến khích vì vừa làm giảm chất lượng dinh dưỡng vừa làm tăng nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
4 nguyên tắc giúp tận dụng thức ăn thừa an toàn hơn
- Bảo quản lạnh ngay sau bữa ăn: Sau khi ăn xong, nên chia thực phẩm vào các hộp nhỏ có nắp đậy kín và cho vào tủ lạnh trong vòng 1 - 2 giờ.
- Chỉ giữ lại những thực phẩm còn đảm bảo chất lượng: Nếu món ăn có dấu hiệu ôi thiu, đổi màu, xuất hiện mùi bất thường hoặc kết cấu thay đổi, hãy mạnh dạn bỏ đi thay vì tiếc của.
- Hâm nóng kỹ trước khi ăn: Thức ăn lấy từ tủ lạnh cần được làm nóng đều trước khi sử dụng. Điều này giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm khuẩn.
- Không bảo quản quá lâu: Phần lớn chuyên gia an toàn thực phẩm khuyến nghị nên sử dụng thức ăn thừa trong vòng 24 giờ. Nếu để quá 48 giờ, nguy cơ giảm chất lượng và mất an toàn sẽ tăng lên đáng kể.
Tiết kiệm thực phẩm là thói quen tốt, nhưng sức khỏe vẫn cần được đặt lên hàng đầu. Thay vì lo sợ mọi món ăn để qua đêm đều nguy hiểm, điều quan trọng là hiểu rõ đặc tính từng loại thực phẩm và áp dụng các nguyên tắc bảo quản khoa học. Chỉ một vài thay đổi nhỏ trong thói quen hằng ngày cũng có thể giúp cả gia đình giảm đáng kể nguy cơ ngộ độc thực phẩm và các vấn đề tiêu hóa không mong muốn.
